Wandelen met meester Li

Wandelen in een ziek Landschap

In de Supermarkt kunnen er zo af en toe erg interessante gesprekken ontstaan. Zo ben ik afgelopen vrijdag gevraagd hoe het gaat met mijn visie over het wonen. Maar vooral in relatie tot het landschap. Ik kon vertellen dat de ontwikkelingen zeker niet stil liggen. Als reactie kreeg ik dat het erg mooi is dat de visie blijft bewegen en dat dat uiteindelijk een vervolg gaat krijgen. Ik sprak enkel de hoop uit om dat uiteindelijk vorm te kunnen geven. Mijn gesprekspartner legde de link met een boek wat hij aan het lezen was: ‘Wandelen met Meester Li’. Zijn uitleg intrigeerde mij en ik voelde dat ik dat boek ook moest lezen. Een dag later lag dit boek op mijn deurmat. Toen ik het uitpakte zag ik de subtitel ‘Over de Tao van het landschap’. Met interesse ben ik gelijk gaan lezen. Het bleek een feest van herkenning.

Wandelen met Meester Li

De wijze het landschap te aanschouwen, te zien, te voelen en te ervaren was voor mij geheel herkenbaar. Alle details zien, bewegingen, vormen, de natuur. Heel mooi beschreven. Het Taoïsme is een oosterse leer die zich niet laat sturen door benamingen of verklaringen maar door beelden, beweging, seizoenen, etc. Het is een vorm van één zijn met de natuur. De natuur laat zich niet sturen door een document. De natuur gaat haar eigen weg, laat zich niet leiden door een regel welke de mens heeft bedacht. Want daar gaat het fout, denken dat we het kunnen sturen. De mens denkt dat het de wereld kan ordenen, definiëren, het op een financiële waarde kan schatten. Het levert, zo denken we, ons comfortabele dingen op, zoals mooie woningen, auto’s, vliegtuigen, etc. De focus is echter op techniek en op het materiële. Hierdoor gaat er heel erg veel verloren. We vergeten de natuur, waardoor het landschap ziek wordt. De natuurlijke diversiteit neemt af, het klimaat wordt verstoord en doordat de mens niet in het ritme van de natuur mee beweegt ontstaat er een toenemende aantal mensen dat gestrest is. Maar ook neemt de ongelijkheid in de wereld toe. We denken het landschap met onze documenten en regels te sturen. Echter het landschap laat zich niet sturen. De boze wolf staat op het punt met zijn documenten en regels het systeem omver te blazen. Hoe dan ook, de natuur gaat de wedstrijd winnen.

Terug denkend aan mijn gesprek eerder in de supermarkt en uiteraard aan mijn visie hoe te bouwen aan een betere wereld, concludeer ik dat ik, mijn opdrachtgevers, de overheid, of wie dan ook, het niet voor het zeggen hebben. Mijn oproep om echt bewust eens naar de natuur te luisteren wordt hierdoor alleen maar gesterkt.

Plastic, het nieuwe Asbest

Duurzaamheid ‘duur’ en ‘ingewikkeld’?

Wanneer over duurzaamheid wordt gesproken, leggen veel mensen vreemd genoeg de link met energie en de energietransitie. De energievraag zal zeker blijven, zo niet toenemen. Dus is het goed dat daar mensen bij stil staan. We kunnen dan ook aannemen dat veel mensen van goede wil zijn. De mens wil verandering, maar wil de mens de verandering in gang brengen? De mens is een gewoonte of een kudde dier. We volgen onze gewoonten of die van de massa. De massa neemt zonnepanelen, dus investeer je in zonne-energie. Wanneer we bewust een keuze willen maken om het verschil te gaan maken, is helaas niet voor iedereen weggelegd om diep in de portemonnee te moeten tasten. De energietransitie is slechts één van de zeventien globale duurzaamheidsdoelen. Maar als dat de duurzaamheid is waar we naar op zoek zijn, dan maakt het dat duurzaamheid gezien wordt als ‘duur’ en ‘ingewikkeld’.

Het lijkt erop dat zelfs de overheid er moeite mee heeft om keuzes te maken en een richting te bepalen. Er is immers een woningwet en er zijn andere regelgevingen waar aan moet worden voldaan. Er zijn veel meer eenvoudige methoden om duurzaam te zijn. In plaats van een overbodig nog goed gebruiksvoorwerp weg te gooien, geef je het aan een kringloopwinkel. Een simpel maar een prachtig voorbeeld van duurzaamheid. Een klein gebaar wat een werkelijk verschil maakt. Althans als iedereen dat zou doen.

Bewustzijnsverandering

Door de algehele focus op de energietransitie mag er geconcludeerd worden dat een bewustzijnsverandering in de breedste zin van het woord noodzakelijk is om werkelijk aan duurzaamheid te voldoen. De focus zal breder getrokken moeten worden om de doelen te behalen. Ten aanzien van de vervuiling is het vervaardigen van producten met grondstoffen welke een positieve invloed hebben op het milieu en de natuur, een belangrijk onderdeel in het slagen van een doel in duurzaamheid. Er zijn al verscheidene ontwikkelingen gaande die als gevolg van de bewustzijnsverandering gestart zijn.

Nul op de Natuur-Impactmeter

Een duidelijk en vooral actueel voorbeeld is het gebruik van plastic. We weten allemaal dat de productie van plastic, maar ook het plastic zelf schadelijk is voor het milieu. Om deze reden wordt het afval plastic centraal ingezameld en gerecycled. Een perfecte ambitie, want hierdoor is er een CO2 reductie voor productie van het plastic. Plastic als afval wordt weer opnieuw ingezet als grondstof. Het actuele aan plastic is de berichtgeving rond zwerfafval. Het is helaas zo dat er veel plastic afval langs de straten wordt aangetroffen. Zo ook hebben we een plastic soep in onze oceanen, welke door Boyan Slat gepoogd wordt schoon te maken. Hulde aan Boyan, maar het is mosterd na de maaltijd. Logistiek gezien gaat er iets mis. Zolang het plastic nog als product gebruikt wordt, zal Boyan Slat dweilen met de kraan open.

Het duurt niet lang meer; een verbod op het gebruik van plastic rietjes, wattenstaafjes en tandenstokers is in voorbereiding. Nog even en plastic is het asbest van de toekomst. En dan zal er een algeheel verbod op het gebruik ervan ontstaan. Wat als dat daadwerkelijk gaat gebeuren? Wat als we zo’n verbod alvast voor zijn? Als je bedenkt dat plastic nog maar zo’n 110 jaar bestaat, kan je je afvragen hoe onze grootouders hun producten verpakten. Vervolgens kan je afvragen hoe met de technieken die we tegenwoordig kennen, die verpakkingsmethoden van destijds kunnen innoveren. Wanneer er dan gebruik gemaakt wordt van enkel natuurlijke grondstoffen, weten we zeker dat de impact op de natuur geminimaliseerd wordt, sterker nog tot nul wordt terug gebracht. Zijn er al bedrijven uit de verpakkingsindustrie met dergelijke ontwikkelingen bezig? Dergelijk producten zouden met een keurmerk ‘nul’ op de natuur-impactmeter in de handel worden gebracht.

Terug naar de tekentafel

In de bouw kennen we de MilieuPrestatie voor Gebouwen (MPG). Deze MPG geeft aan wat de milieubelasting is van de materialen die in een gebouw worden toegepast. Het is een maatstaf voor de duurzaamheid in een gebouw. Hoe lager de MPG, hoe duurzamer het materiaal gebruik. Het bereken programma maakt gebruik van een database waaruit grondstoffen kunnen worden geselecteerd. Als een redelijk goede score wordt behaald is men als snel tevreden. Er wordt doorgewerkt met bewezen bouwmethodieken. Systemen die schijnen te werken. Met de eerder genoemde metafoor van het plastic, kunnen we een goede MPG score behalen, terwijl het mogelijk is dat er grondstoffen in het systeem opgenomen blijven met een schadelijk natuurimpact. Dat mag niet kloppen, maar het gebeurd.

Als we het echt goed willen doen, zal bij het trekken van de eerste lijn op de tekentafel serieus nagedacht moeten worden. Bij het trekken van die eerste lijn zullen vragen gesteld moeten worden. Wat heeft de locatie aan grondstoffen die in het gebouw gebruikt kunnen worden? Wat is de impact op de natuur als dat toegepast wordt? Denk weer even aan het metafoor van het plastic, hoe hebben onze voorouders zeg zo’n 4000 jaar geleden hun woningen gebouwd? Is het mogelijk dat we met huidige kennis en wetenschap die oude technieken kunnen innoveren? Het zal verrassend zijn als daar serieus tijd voor genomen wordt. Zodat deze onderzoeken naar ‘oude’ wellicht ‘nieuwe’ bouwmethodieken verricht gaan worden. Woningen zullen een label ‘nul’ op de natuur-impactmeter krijgen. Klinkt beter dan energie neutraal, toch?

Bart Oudendijk

Bronnen:

1. The Ocean Cleanup – https://www.theoceancleanup.com/
2. Verbod op Plastic – NOS – 24 oktober 2018
3. Duurzame Ontwikkelingsdoelen – http://www.sdgnederland.nl/

'ontgroening' landschap - bron De Stentor

Droogte als argument voor ‘Groene Schaduw’

Droogte | Water

Tijdens één van de laatste avonden van de afgelopen hittegolf zat ik achter mijn woning onder genot van een droge Rosé naar het beregenen van mijn tuin te kijken. in verband met de droogte heb ik het beregenen de afgelopen week bijna om de dag en wel een paar uur gedaan. Naast dat mijn tuin het water hard nodig had, ervoer ik het sproeien als een heerlijke verkoeling. Overdag staat mijn terras in de groene schaduw van mijn appelboom, waardoor de thermometer op mij terras de 31 graden net bereikte, terwijl op mijn dak de temperatuur ruim 36 graden telde (Let op dit voordeel van groene schaduw: een verschil van 5 graden!). Door de beregening zakte de temperatuur op mijn terras in de tijd van een half uurtje zo een paar graden omlaag.

Mijn gazon is in de afgelopen weken veranderd van groen naar gevlekt geel-groen. Niet dat ik een super strak gazonnetje had, maar toch. Onlangs verscheen een onderzoek van de Wageningse Universiteit dat graslanden tot 37% minder groen zijn dan normaal. Als ik dat vergelijk met mijn gazon dan komt dat aardig overeen. Ik beeldde mij in hoe mijn gazon er uit zou zien als ik helemaal niet zou sproeien. Dan maar beter even de sproeier op de waterleiding aansluiten en een paar uur laten wapperen. Gedurende dat sproeien van mijn tuin, dacht ik aan de mogelijke klimaat veranderingen. En vroeg mij af of ten gevolge van een klimaat verandering wel vaker gesproeid zal gaan worden? Na een korte studie concludeerde ik in eerste instantie dat dat wel mee zou vallen, gemiddeld genomen is er zo eens in de vier á vijf jaar een hittegolf in Nederland. En sinds 1901 is het slechts twee keer voorgekomen dat er twee hittegolven in één zomer plaats vonden. Maar eenmaal dieper in de materie gedoken zag ik dat de laatste hittegolf in 2015 was en dat is dus drie jaar geleden. En die laatste keer dat er twee hittegolven in één zomer plaats vond was in 2006. De keer daarvoor was in 1941. Het valt op dat de interval kleiner is geworden. Daarnaast valt het ook op dat er de laatste jaren veel extremen in het weer worden waargenomen. Nu ervaren we dat allemaal nog als bijzonder of als een incident. Er wordt verwacht dat over een jaar of veertig (dus in 2060 !) een zomer als deze normaal is. Dan is het normaal dat er lange periodes van droogte zijn. Om onze oogsten te behouden zal er dan elke zomer miljoenen kubieke meters aan water over landerijen worden gesproeid.

'ontgroening' landschap - bron De Stentor

Grote delen van de landerijen word met oppervlakte water beregend, maar bij extreme droogte mag dat ook niet meer. Dan blijft er enkel het drinkwater over, moet dat dan allemaal? Ah joh, een kubieke meter water kost maar een kleine euro. En Nederland heeft toch water genoeg? Dat klopt, in de afgelopen periode van extreme hitte is er geen gebrek aan water geweest. Maar zal dat ook zo blijven…? En kijk eens goed naar je rekening afschriften, en stel dan nog eens de vraag of één kubieke meter water werkelijk maar één euro kost…? En vergeet niet dat de gemeente per kubieke meter water verbruik rioolheffing rekent. In mijn gemeente is dat ruim twee euro. Dus een kubieke meter water kost in plaats van één euro, al gauw drie euro. Het is handig om er van bewust te zijn dat het water duurder is dan je denkt.

Regenwater afvoeren

Enfin, zo rond de schemering zat ik heerlijk aan mijn Rosé te nippen, onze kat lag in een stoel naast mij te slapen. Plots reageerde hij op geritsel uit de tuin, normaal rent hij daar gelijk op af in de hoop een prooi te scoren. Dit keer bleef hij alert in de stoel zitten. Samen met hem zag ik een Egel uit de tuin en langs mijn stoel op schuifelen en achter een paar dakpannen kroop die bij de afvoer van het regenwater staan. Aan de reactie van onze kat was het ook af te lezen; In onze tuin is het niet vreemd dat er een egel rond doolt, maar dit keer kwam hij wel heel dicht bij. Op dat moment bedacht ik mij dat egels in een hete zomer als deze best wel eens een beetje behoefte aan wat water kunnen hebben. Daarom heb ik gelijk een schoteltje met water voor het beestje in mijn tuin neergezet. Vervolgens nadat ik de egel aandachtig had bestudeerd en ik geconcludeerd had dat het werkelijk een lief beestje is, richtte ik mijn aandacht naar de afvoer van het regenwater waar het beestje vlak bij zat. Mijn afvoeren zijn ‘gewoon’ aangesloten op het gemeentelijk riool. En zo gewoon vond ik het op dat moment eigenlijk niet. Ik bedacht mij op welke wijze ik mijn afvoeren kan afkoppelen en het regen water wat op mijn dak opvang in mijn tuin gedoseerd kan infiltreren. In een situatie als de laatste hittegolven zou ik dan niet mijn drinkwater maar mijn zelf opgevangen regenwater infiltreren of sproeien. Uit een studie van een project weet ik dat er jaarlijks gemiddeld meer dan 800 liter per vierkante meter regen op mijn dak valt. En indien de afvoer aangesloten is op het gemeente riool, wordt dat getransporteerd naar buiten het stedelijk gebied en komt dan vervolgens niet in mijn tuin terecht.

Los van het afkoppelen van mijn hemelwaterafvoeren constateer ik dat er erg veel tuinen en straten voornamelijk voorzien zijn van bestrating. Het ontbreekt in deze straten vooral aan groene schaduw. Een belangrijk bijkomend voordeel van groene schaduw is dat wortelen van de bomen en planten, in tijden van water overschot, het water als een spons vasthouden. In perioden van droogte zal deze watervoorraad langzaam worden geraadpleegd. Ook zorgen deze wortelen bij extreme regenval dat het water dieper de grond indringt en in deze ‘spons’ wordt opgeslagen. Het afkoppelen van hemelwaterafvoeren en het geleidelijk infiltreren van het water, kan er toe bijdragen dat het de hoogte van het grondwater meer gestabiliseerd wordt.

Groene stadsbeken

Ook was er in het nieuws dat steeds meer gemeenten werken aan het herstel van oude wateren of leggen een compleet nieuwe beek aan. Gemeente hebben daar meerdere redenen voor. Naast dat het een mooi plaatje is voeren ze bij hevige regenval het overtollige water af en in warme perioden zorgen ze voor verkoeling. De gemeenten Enschede en Apeldoorn hebben al meerdere beken met succes geïmplementeerd. Met de geruststelling dat overheden zich bewust zijn van de klimaatsveranderingen, maar vooral met de gevolgen daarvan. Hoop ik dat ook dat mijn gemeente zich daar voor in zal zetten. Een ding is zeker, ze is daar zeker bewust van. Toch, Gemeente Brummen…? Eerder heb ik mijn gemeente al uitgedaagd om te investeren in groene schaduw. Deze uitdaging staat nog steeds. Misschien is een stadsbeek ook wel een fijne voor deze uitdaging. Maar goed met mijn overdenking heb ik wederom om een argument gegeven waarom te investeren in groene schaduw; nml. De wortelen van de zo geliefde groene schaduw houden het water vast en voorkomen zo uitdroging.

Enthousiast geworden om in nieuwe projecten het afkoppelen van de regenwater afvoer te stimuleren zag ik dat de egel zijn pad inmiddels weer had vervolgt. In het schoteltje water wat ik voor hem neer had gezet zat inmiddels een dikke kikker. Mijn kat lag weer rustig te slapen en nadat ik de sproeier uit had gedaan, stelde ik aan mijn vrouw voor om dat slapen ook maar eens te gaan doen.

#klimaatadaptatie #groeneschaduw #hittestress #watertekort
Bronnen:
1. WUR – Grasland tot 37 minder groen dan normaal
2. nu.nl – droogte toekomst pas in 2060 zomer als normaal
3. nos.nl – tweede landelijke hittegolf een feit
4. brummen.nl – rioolheffing

groene schaduw in Zuidlaren

‘Groene Schaduw’

Mag ik even met u bomen over groene schaduw?

Al jaren reis ik met mijn gezin richting Frankrijk om daar onze vakantie te nemen. De locatiekeuze werd altijd last minute en door het weer bepaald. Echter door andere invloeden is dit jaar gekozen voor Nederland. Op reis afstand van ongeveer anderhalf uur rijden, hadden wij ons kamp opgezet op een prachtige Camping met de naam ‘Klein-Frankrijk’. Met kans op een hittegolf in de laatste weken van juli en de naam van de camping waande wij ons dan toch een beetje in Frankrijk.

Nationaal Hitteplan

Tja die hittegolf, er werd al weken over gespeculeerd, Nederland zal er dit jaar toch echt één gaan krijgen. Er werden zelfs temperaturen van rond de 40 graden genoemd. Uiteindelijk heeft het RIVM op 23 juli j.l. het nationaal hitteplan geactiveerd. Allemaal juiste adviezen om het hoofd en lichaam koel te houden en gericht om gezondheids-problemen te beperken. Wat heb ik zelf gedaan om deze dagen van ca. 36 à 37 graden door te komen?

  • Heb veel gedronken, check
  • Droeg dunne kleding, check
  • Zocht de schaduw op, check
  • Ging in het water op een matrasje liggen,
    • Verkoeling, check
    • Beperkte inspanning, check
    • Mijn rug laten verbranden, oei…!
  • De ramen van mijn caravan overdag dicht gelaten en heb deze in het begin van de avond weer open gedaan, om de caravan goed te ventileren, check
  • Heb gelet op mijn geliefden in mijn directe omgeving en hen voorzien van voldoende drinken, check

Naast dat ik mijn rug met zonnebrand had moeten insmeren, ben ik deze dagen best goed doorgekomen. Ja, het was echt warm, maar met deze maatregelen best goed uit te houden. Echter de voor mijn caravan opgezette luifel bood wel schaduw, maar gaf niet de juiste verkoeling. Ik verkoos liever de schaduw van een paar bomen en struiken welke achter en naast mijn caravan stonden. Wat was dat een heerlijke schaduw. Daar zittende ging ik in gedachten terug naar mijn kantoor en woning welke op dat moment in de volle zon stonden te branden. Deze staan namelijk in een straat waar geen enkele boom te vinden is. Oké, er staat een appelboom in de tuin, maar die geeft enkel schaduw in de tuin. Zelfs met gesloten ramen en deuren was mijn woning zich erg aan het opwarmen. Zo beeldde ik mij in. Wat was ik blij dat ik in deze schaduw op de camping kon verblijven.

groene schaduw in Zuidlaren

Ook dacht ik terug aan een verblijf eerder die maand in het plaatsje Zuidlaren in Drenthe (Ja, inderdaad van Berend Botje). Voor zover ik het allemaal heb kunnen bekijken, is het gehele centrum van dit plaatsje voorzien van een enorme hoeveelheid aan prachtige en grote bomen. Het gaf naast een prachtige sfeer ook de nodige schaduw voor de juiste verkoeling. Ik kon mij voorstellen hoe de koelte in die woningen bleef door de aanwezigheid van die prachtige bomen. Als er in mijn straat zulke mooie bomen stonden, dan had mijn woning nu in die groene schaduw gestaan. En had de temperatuur niet zo snel opgelopen daar binnen. Tevens had het centrum van het dorp een bijzondere uitstraling gehad. Ik vermoed dat door de aanwezigheid van die bomen het centrum een trekpleister voor toerisme zou zijn. Maar goed, dat zou een bijzaak zijn.

Er wordt veel gespeculeerd over die hittegolf. Stel dat het inderdaad te maken heeft met de opwarming van de aarde. En stel dat wat men onlangs nog in Trouw schreef (2) dat in de toekomst de kans op hittegolven in Noordwest-Europa waarschijnlijk wel extra toe neemt. Stel dat dat allemaal waar is, is een nationaal hitte plan nog wel toereikend genoeg? Volgens mij moet er dan meer gebeuren. De Nederlandse overheid zal niet alleen moeten kijken naar de gezondheidsrisico’s bij alleen mensen, maar zal zich ook moeten concentreren op de gezondheid van de woningen, straten, wijken, dorpen, steden, etc. Er worden veel woningbouwplannen ontwikkeld. Het zijn veel mooie straten en wijken. En natuurlijk worden woningen duurzaam en energie neutraal gebouwd. Ze worden goed geïsoleerd om ze tegen koude en warmte te wapenen. Details worden uitgedokterd om de instraling van de zon te minimaliseren. Ook ik werk deze details regelmatig uit. Maar in de schaduw van de bomen en struiken op de camping ben ik mij gaan afvragen waarom ontwikkelend Nederland zich minimaal bekommerd om de aankleding van de straat of wijken. Die geweldige lanen met bomen, worden die nog wel eens nieuw gebouwd? Ik vraag mij af welke rol de gemeente in dit perspectief heeft. Als er voor ieder te bouwen woning, in de straat ook een boom wordt geplaatst. En dan bedoel ik een grote boom, zoals een Amerikaanse, of Moeras eik, een kastanje, beuk of dergelijk kaliber. Stel nu dat er bomen in woningbouwplannen worden opgenomen. En stel dat er werkelijk geïnvesteerd wordt in groene schaduw. Zal een straat, wijk, etc er dan niet gelijk een bijzondere uitstraling van krijgen? Zal de leefbaarheid van die straat er dan niet gelijk op vooruit gaan? En zal de mens dan niet meer schaduw hebben om in dagen zoals de afgelopen hittegolf wat verkoeling te krijgen? Als mijn woning in die groene schaduw zou staan, dan denk ik dat mijn woning daar wel erg tevreden mee zou zijn. En met het huis, mijn gezin ook.

Investeren in groene schaduw

Gelukkig zijn er al heel wat gemeenten bewust van hun groen. Ze hebben namelijk de uitdaging om vanaf 2020 ervoor te zorgen dat een (her)inrichting van een straat of wijk klimaatbestendig is. Wat hitteoverlast betreft is nog niet geheel duidelijk wat een gemeente dient te doen en dat is zorgelijk, want hitte kan grote problemen geven. Hitte kan leiden tot extra sterfte en zal bovendien een straat, dorp of stad steeds vaker erg onaangenaam maken. Voor de overheid is het duidelijk dat er maatregelen nodig zijn aan gebouwen (koele binnenruimtes) en in de buitenruimte. Tot gemeenten daadwerkelijk met oplossingen komt, zal ik elk initiatief omarmen om groene schaduw te bevorderen.

Twintig jaar geleden heb ik in mijn tuin geïnvesteerd in een Appelboom. Het geeft mij heerlijke appels en bij hitte de nodige groene schaduw. Het is dat mijn voortuin niet zo diep is. Anders hadden daar zeker een paar leibomen gestaan om de woning in de groene schaduw te zetten. Genietende van de groene schaduw van mijn geliefde Appelboom daag ik mijn gemeente uit, om gezamenlijk de uitdaging aan te gaan het eerste hittebestendig dorp van Nederland te worden, door te investeren in ‘groene schaduw’.

bronnen

1. RIVM / Nationaal hitteplan actief
2. Trouw / waarom het niet alleen in nederland maar wereldwijd nu zo warm is
3. Parool / warme stad meer gebaat bij schaduw dan water of groen
4. HVA / schaduw verlaagt gevoelstemperatuur veel meer dan water of groen